Nieufność coraz mocniej przenika codzienne kontakty i decyzje podejmowane w życiu społecznym. Według zeszłorocznego raportu CBOS poświęconego zaufaniu społecznemu aż 62% respondentów deklaruje brak zaufania do innych osób, a ogólny wskaźnik zaufania od lat utrzymuje się na ujemnym poziomie. W takiej atmosferze wątpliwości łatwo kierują się nie tylko w stronę mediów czy instytucji, lecz także specjalistów. Źródło tego dystansu tkwi przede wszystkim w przeciążeniu informacyjnym – napływ sprzecznych komunikatów tworzy poczucie nieporządku, które utrudnia ocenę wiarygodności przekazów. Z tego powodu rośnie potrzeba odwoływania się do elementów możliwych do zweryfikowania i opisanych w jasny sposób. Ten mechanizm widać również w ochronie zdrowia. Bezpieczeństwo pacjenta opiera się na wiedzy i praktyce ugruntowanej doświadczeniem, dlatego współczesna medycyna korzysta zarówno z dorobku klinicznego, jak i z zestawów wytycznych oraz systemów certyfikacyjnych. Pomagają one uporządkować sposób działania, a jednocześnie pokazują, że stosowane metody spełniają określone wymagania jakościowe. Jeżeli przejrzystość reguł ma wzmacniać zaufanie do opieki zdrowotnej, osoba planująca pracę w fizjoterapii powinna znać standardy i certyfikaty, które ułatwiają prowadzenie terapii w sposób odpowiedzialny i spójny.
Standard a certyfikat – na czym polega różnica?
Rozróżnienie między standardem a certyfikatem oraz zrozumienie, w jaki sposób te pojęcia się uzupełniają, ułatwia poruszanie się w zasadach regulujących opiekę zdrowotną. Standardy medyczne można opisać jako wspólnie ustalone i zapisane modele działania, które precyzują zalecany sposób prowadzenia procedur, organizacji pracy oraz ustawiania technicznych parametrów aparatury. Najczęściej przygotowują je zespoły specjalistów, środowiska naukowe lub instytucje międzynarodowe, kierując się medycyną opartą na faktach (czyli podejściem Evidence-Based Medicine, EBM). Standard wyznacza wymagany poziom postępowania – zwykle traktowany jako próg, który trzeba osiągnąć – aby diagnostyka i terapia były powtarzalne oraz bezpieczne. Dzięki temu ogranicza dowolność decyzji, a równocześnie wskazuje sprawdzony tok działania, który terapeuta dopasowuje do potrzeb konkretnego pacjenta.
Certyfikacja pojawia się dopiero po zdefiniowaniu standardu i stanowi formalny dowód, że dana organizacja, specjalista, wyrób medyczny lub procedura spełnia opisane wymagania. W praktyce funkcjonują certyfikaty potwierdzające umiejętności personelu, a obok nich dokumenty przyznawane produktom. Dzięki tej drugiej grupie potwierdzeń w gabinetach i placówkach można spotkać certyfikowane stoły rehabilitacyjne, rotory do ćwiczeń czy bieżnie terapeutyczne, a także materace medyczne z certyfikatem. Taki dokument wydaje niezależna jednostka posiadająca odpowiednie uprawnienia, zwykle po audycie lub egzaminie, gdy potwierdzi zgodność stanu faktycznego z zapisanymi kryteriami.
Między standardem a certyfikatem działa prosta zależność. Najpierw pojawia się opis wymagań, czyli standard, a później dokument, który poświadcza zgodność z tymi wymaganiami.
Wpływ wytycznych i certyfikatów na przygotowanie do zawodu
W kształceniu zawodów medycznych coraz silniej akcentuje się naukę opartą na jasno zdefiniowanych efektach, czyli na tym, jakie umiejętności i zakres wiedzy student ma opanować przed opuszczeniem uczelni. Ten kierunek dotyczy także fizjoterapii. Standardy wpisane w program studiów i szkolenia podyplomowe mają wyrównać przygotowanie osób kończących naukę, tak aby niezależnie od uczelni obowiązywał porównywalny poziom kompetencji. System zakłada wspólny zestaw wiedzy, umiejętności praktycznych oraz kompetencji społecznych, który powinien posiadać każdy absolwent. W tym sensie standardy pełnią funkcję ochronną, ograniczając ryzyko dopuszczenia do pracy z pacjentem osób bez odpowiedniego przygotowania do działań dotyczących zdrowia i sprawności człowieka.
Standardy są potrzebne przyszłym fizjoterapeutom nie tylko z myślą o utrzymaniu jakości pracy. Równie ważne jest to, że po studiach wejdą do zespołów interdyscyplinarnych, a tam skuteczność zależy od jasnych zasad wspólnego działania. Na co dzień oznacza to współpracę choćby z ortopedami, kardiologami, neurologopedami czy dietetykami klinicznymi, a więc z osobami, z którymi trzeba mówić jednym zawodowym językiem. Spójne wytyczne porządkują tę współpracę, ujednolicają dokumentację i kierują terapię w stronę rozwiązań potwierdzonych badaniami. Gdy cały zespół korzysta z jednego zestawu zaleceń – na przykład w rehabilitacji po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego (ACL) albo podczas usprawniania po zabiegach na barku – przebieg leczenia jest bardziej uporządkowany, a ryzyko pomyłek oraz stosowania słabiej działających metod wyraźnie spada.
Co z obszaru norm, standardów i certyfikatów warto znać przed wejściem do zawodu?
Orientowanie się w przepisach i normach jakości to jeden z przejawów zawodowej dojrzałości w ochronie zdrowia, również u fizjoterapeutów rozpoczynających pracę. Absolwent trafia do środowiska pełnego wymagań, które regulują niemal każdy fragment codziennych obowiązków – od poprawnego prowadzenia dokumentacji i rozliczeń świadczeń według zasad NFZ, przez przestrzeganie procedur bezpieczeństwa pracy oraz higieny gabinetu, po reguły dotyczące relacji terapeutycznej, poszanowania intymności i praw pacjenta. Brak znajomości tych zasad może prowadzić do niewłaściwych decyzji, naruszeń praw pacjenta oraz poważnych konsekwencji prawnych albo postępowań dyscyplinarnych przed rzecznikiem odpowiedzialności zawodowej.
Struktura kształcenia i reguły pracy w zawodzie
Zawody medyczne funkcjonują w oparciu o przepisy, które określają zarówno sposób kształcenia, jak i zakres kompetencji danej profesji. W fizjoterapii podstawą prawną jest Ustawa z 25 września 2015 roku o zawodzie fizjoterapeuty. To ona wyznacza granice samodzielności, przyznaje prawo do wykonywania oceny funkcjonalnej i umożliwia ustalanie planu działań usprawniających. Szczegółowe wymagania doprecyzowują ministerialne rozporządzenia – wskazują minimalne elementy programu, liczbę godzin praktyk oraz efekty uczenia się, które student musi wykazać, aby otrzymać prawo wykonywania zawodu nadawane przez Krajową Radę Fizjoterapeutów (KRF).
Znajomość obowiązujących regulacji zabezpiecza fizjoterapeutę przed wykonywaniem czynności wykraczających poza jego uprawnienia, ale też przed rezygnacją z działań, które zgodnie z ustawą należą do jego kompetencji. Dobre rozeznanie w standardach kształcenia pomaga również planować indywidualny rozwój – od wyboru kierunku specjalizacji po decyzje o uczestnictwie w kursach, które mogą poszerzyć zakres umiejętności.
Certyfikaty związane z kompetencjami praktycznymi
Dyplom ukończenia studiów stanowi jedynie punkt wyjścia – rosnącą rangę przypisuje się zdobytym później certyfikatom, które potwierdzają kompetencje praktyczne absolwenta. Choć w gabinecie fizjoterapeuty rzadko (a przynajmniej rzadziej niż choćby w medycynie ratunkowej) dochodzi do sytuacji bezpośrednio zagrażających życiu, znajomość zasad BLS (Basic Life Support) jest ważną częścią przygotowania zawodowego. Fizjoterapeuci pracują z pacjentami z obciążeniami kardiologicznymi, prowadzą treningi wysiłkowe i muszą być gotowi do szybkiej reakcji w razie nagłego zatrzymania czynności krążeniowych.
W środowisku fizjoterapeutów szczególnie silnie podkreśla się znaczenie kształcenia podyplomowego. Pracodawcy i pacjenci zwracają uwagę na ukończone szkolenia potwierdzone certyfikatem, zwłaszcza gdy dotyczą uznanych koncepcji terapeutycznych, między innymi metod PNF, Maitland czy Kaltenborn lub specjalistycznych kursów z zakresu kinesiotapingu. Tego typu zajęcia najczęściej kończą się egzaminem oraz wydaniem imiennego dokumentu, który potwierdza zarówno opanowanie części teoretycznej, jak i umiejętność stosowania konkretnych schematów postępowania w praktyce. W realiach branży stanowi to ważny sposób budowania zaufania do specjalisty oraz narzędzie systematycznej aktualizacji kompetencji w oparciu o rzetelne wyniki badań naukowych.
Rekomendacje kliniczne w podejściu EBP
W pracy z pacjentem konieczność działania w zgodzie z aktualną wiedzą medyczną znajduje odzwierciedlenie w zaleceniach publikowanych przez towarzystwa naukowe oraz w rekomendacjach tworzonych zgodnie z podejściem Evidence-Based Practice (EBP). Dokumenty te łączą wyniki współczesnych badań z doświadczeniem klinicznym ekspertów, a następnie przekuwają te ustalenia na praktyczne schematy postępowania rehabilitacyjnego.
W fizjoterapii powszechnie korzysta się z międzynarodowych rekomendacji, na przykład zaleceń American Physical Therapy Association (APTA), w tym Clinical Practice Guidelines dotyczących dolegliwości barku, kolana czy odcinka lędźwiowego, a także wytycznych Royal Dutch Society for Physical Therapy (KNGF), które opisują postępowanie w różnych obszarach rehabilitacji. W praktyce stosowane są również opracowania Światowej Organizacji Zdrowia związane z programami rehabilitacji. Choć dokumenty tego typu nie mają w Polsce statusu prawa, w rzeczywistości wyznaczają kierunek nowoczesnej fizjoterapii. Odwoływanie się do nich wzmacnia profesjonalny charakter pracy terapeuty, a w przypadku roszczeń pacjenta możliwość pokazania, że plan terapii został oparty na uznanych wytycznych – na przykład kanadyjskich rekomendacjach dotyczących rehabilitacji poudarowej – stanowi mocny argument na rzecz podjętych działań.
Zasady certyfikacji sprzętu medycznego używanego w terapii
W pracy fizjoterapeuty istotna jest dobra znajomość zasad bezpieczeństwa dotyczących sprzętu stosowanego w terapii – od urządzeń do elektroterapii i stołów do trakcji kręgosłupa, przez platformy balansowe, po rowery treningowe wykorzystywane w treningu wysiłkowym. Każdy wyrób medyczny dopuszczony do obrotu w Unii Europejskiej musi spełniać określone wymagania prawne, a podstawowym potwierdzeniem ich spełnienia jest znak CE. Wynika to z Rozporządzenia MDR, które zaostrzyło nadzór nad wyrobami, ich identyfikacją ryzyka i monitorowaniem bezpieczeństwa od chwili wprowadzenia produktu na rynek. MDR zobowiązuje także producentów do wdrożenia systemu jakości – najczęściej zgodnego z normą ISO 13485, powszechną w sektorze urządzeń medycznych. Umiejętność rozpoznawania tych oznaczeń pomaga ocenić, czy wykorzystywana aparatura jest legalna i bezpieczna dla pacjenta.
Poza oznaczeniami wymaganymi przepisami producenci mogą ubiegać się również o dobrowolne certyfikaty, które sygnalizują wyższy standard wykonania, odpowiednie ukształtowanie produktu pod kątem ergonomii oraz konkretne cechy związane z użytkowaniem. Jednym z przykładów dobrowolnych systemów oceny jest certyfikat jakości AEH, przyznawany przez szwajcarski instytut AEH po serii badań realizowanych w laboratorium SleepLab. Certyfikat ten dotyczy między innymi materacy, a podczas badań poddaje się ocenie cztery aspekty użytkowania: czy konstrukcja zapewnia odpowiednią ergonomię, jaki jest poziom higieny, jak funkcjonuje wentylacja oraz w jakim stopniu materiał zachowuje odporność. Tak zorganizowane badania pozwalają ocenić nie tylko spełnienie podstawowych kryteriów, ale też to, jak wyrób wpływa na komfort codziennego użytkowania oraz na warunki pracy personelu opiekującego się pacjentem w dłuższej perspektywie.
Dla fizjoterapeuty sięganie po wyroby medyczne objęte certyfikacją ma istotne znaczenie w codziennej, bezpiecznej pracy z pacjentami w różnym wieku i stanie zdrowia. Tak dobrane wyposażenie potrafi wyraźnie wspierać proces rehabilitacji, na przykład u osób długotrwale leżących, z zaburzeniami o podłożu neurologicznym czy u pacjentów w wieku podeszłym.
Standardy organizacyjne w placówkach medycznych
Najszerszy wymiar standaryzacji dotyczy całych instytucji ochrony zdrowia. Coraz więcej szpitali i przychodni stara się o akredytację, między innymi w Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia, lub decyduje się na wdrażanie systemów zarządzania zgodnych z normami ISO 27001 czy ISO 9001. Takie rozwiązania wspierają podejście procesowe, ułatwiają systematyczną analizę sytuacji obarczonych ryzykiem oraz pomagają lepiej rozumieć doświadczenia pacjentów.
Bezpieczne prowadzenie terapii
W pracy fizjoterapeuty potrzebne są czytelne punkty odniesienia, które porządkują kolejne etapy postępowania i pozwalają zachować spójność działań. Standardy działają tu jak praktyczne narzędzie wspierające zawodową ocenę sytuacji – podobnie jak listy kontrolne stosowane na pokładach samolotów – ponieważ zmniejszają ryzyko pomyłek i ułatwiają monitorowanie postępów terapii.
Zestawienie wytycznych, certyfikatów potwierdzających kompetencje praktyczne oraz oznaczeń świadczących o bezpieczeństwie sprzętu pomaga łączyć wiedzę z codzienną praktyką, tworząc czytelny system pracy. W warunkach ograniczonego zaufania społecznego taka przejrzystość, dodatkowo wzmacniana zewnętrzną oceną, buduje wiarygodność opieki i wspiera osiąganie dobrych wyników rehabilitacji.
Źródła:
- Senna Materace – Certyfikat jakości AEH
- Zaufanie społeczne – komunikat Centrum Badania Opinii Społecznej
- Co to jest medycyna oparta na faktach? – Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego
- Ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty – Dz. U. 2015 poz. 1994
- Rozporządzenie Ministra Nauki z dnia 10 października 2024 r.– Dz.U. 2024 poz. 1514
- Uzyskaj prawo wykonywania zawodu fizjoterapeuty | biznes.gov.pl
- American Physical Therapy Association (APTA)
- Medical Device Regulation | EN – EUR-Lex
- Standardy akredytacyjne | Akredytacja – Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia
Autor: Joanna Ważny
